اسناد و انتشارات

پرسش های متدوال

 طرح جامع سلامت استان قزوین به چه دلیلی شروع شد؟

مطابق تعریف سازمان جهانی بهداشت (1948) سلامتی حداقل سه بعد جسمی، روانی و اجتماعی را شامل می‌شود. در سال‌های اخیر بعد معنوی سلامت توسط کشورهای پیشرو نیز مطرح شده و در سطح بین‌المللی تحقیقات بسیار به دنبال داشته است. سطح سلامت هر فرد در این چهار بعد اندازه گیری می‌شود. سطح سلامت هر فرد به هر میزان که باشد، در نتیجه تعامل سه دسته عوامل یا علل ریشه‌ای است:

1.    عوامل اجتماعی و محیطی: با سهم حدود 50 %

2.    عوامل رفتاری(شیوه زندگی فرد در جامعه ): با سهم حدود 30%

3.    عوامل ژنتیکی و بیولوژیکی: با سهم حدود 20%

حال اگر بخواهیم سطح سلامت افراد جامعه را افزایش دهیم باید در سه حیطه مداخله کنیم:

1.    بهبود وضعیت اجتماعی و محیط زندگی افراد جامعه (اقتصاد، اشتغال، مسکن، امنیت غذایی، رفاه و آزادی اجتماعی، تفریحات و امنیت)؛

2.    تغییر در شیوه زندگی افراد (آموزش و ترویج رفتارهای سالم جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی)؛

3.    تغییرات ژنتیکی و بیولوژیکی (در این حیطه با این که پیشرفت‌های زیادی رخ داده اما هنوز برای مداخله در سطح اجتماعی دانش و تجربه کافی وجود ندارد).

سؤال این است که با توجه به علل و مداخلات یاد شده، مسؤول سلامت کیست؟ جواب روشن است همه با هم در کاهش یا افزایش سطح سلامت مسؤولیت داریم. همه نهادهای دولتی، غیردولتی و خصوصی در سلامت مردم نقش دارند و این نقش خود را از طریق خدمات و محصولات (سالم یا ناسالم)، ایجاد محیط کار (سالم یا ناسالم) برای کارکنان خود و اثر (مفید یا مخرب) بر محیط زیست ایفا می‌کنند. البته این مهم در کنار تکالیف و مسؤولیت‌های سلامت خود شهروندان دو محور اقدام برای بهبود سلامت مردم محسوب می‌شود که در کتب و گزارش‌های علمی از آن به عنوان دو بازوی فندق‌شکن یاد می‌شود. طرح جامع سلامت استان قزوین به همین دلیل و برای پیاده کردن این رویکرد برای اولین بار در کشور از سال 1386 شروع شد.

رویکرد «همه با هم برای سلامت همه» چیست؟

این عبارت فارسی از دو رویکرد مهم ارتقای سلامت تشکیل شده است که در سی سال گذشته مکرر در منشورهای بین المللی سلامت تاکید و یادآوری شده است اما هیچ گاه به اندازه دهه حاضر،کشورها سعی و جدیت در استقرار آن نداشته اند هرچند تلاش های جزیره ای و منطقه ای وجود داشته است. این دو رویکرد عبارت است از:

1.    همه با هم: مشارکت کلیه نهادهای دولتی، خصوصی و غیردولتی در ارتقای سلامت مردم

2.    سلامت همه: سلامت حقی همگانی است و توجه به سلامت همگان به معنای عدالت در سلامت است زیرا برخورداری از سلامت حق همه گروه‌های مردمی است و تفاوت‌های جنسیتی، سنی، جغرافیایی، فرهنگی و قومیتی، اقتصادی، شغلی و... نباید موجب نابرابری در بهره‌مندی از خدمات سلامت باشد.

 

نحوه همکاری دستگاه‌ها در این طرح چگونه تعریف می‌شود؟

نکته مهم ادبیات همکاری بین‌بخشی است، اساساً در این طرح برای دستگاه‌ها تکلیف تعیین نشده و این خود دستگاه‌ها هستند که با درک مسؤولیت و سهم خود در سلامت مردم برنامه‌ریزی و اقدام می کنند و در صورت بروز چالش از بخش سلامت کمک می‌گیرند البته ساختارهای عملیاتی هم برای این موضوع وجود دارد:

1.    ایجاد پیام‌گزاران و مشاورین سلامت دستگاه‌ها: متخصصان و کارشناسانی هستند که در حوزه دستگاه خود خبره‌اند اما با رویکردهای سلامت محور نیز آشنا بوده و درطول سال‌های گذشته به طور تئوریک و عملی کسب دانش، نگرش و مهارت در زمینه ارتقای سلامت داشته‌اند؛ برای این گروه نظام ایجاد، توسعه و انگیزش تعریف شده است از جمله دیپلم سلامت (پیام‌گزاران دانشگاهی هم وجود دارند).

2.    جلسات ماهانه پیام‌گزاران سلامت دستگاه برای مرور فرایند اصلی سلامت محوری دستگاه و نظارت بر روند اجرای پروژه‌ها و مصوبات؛ در حقیقت لایه دوم نماد همکاری بین‌بخشی بعد از کارگروه تخصصی سلامت و امنیت غذایی این گروه هستند.

3.    قبل از شروع هر سال برای تعیین پروژه‌های سلامت محور هر دستگاه دولتی مطالعات و مذاکراتی انجام می‌شود که نمود اولیه آن به صورت تفاهم‌نامه همکاری سه جانبه و یا بیشتر بوده که مفاد آن در تخصیص نامه بودجه دستگاه درج می‌شود.   

4.    طراحی و استقرار آیین‌نامه پیوست سلامت: برمبنای این آیین‌نامه پروژه‌های توسعه‌ای مهم استان ملزم به تدوین پیوست سلامت قبل از اجرای آن هستند.

5.    آیین‌نامه تشویق دستگاه‌های سلامت محور: هر ساله بر اساس ده معیار (مصوب کارگروه ساغ استان) دستگاه‌های دولتی استانی ارزیابی شده و سه دستگاه برای تشویق استاندار معرفی می‌گردد.

 منشورهای جداگانه‌ای با مشارکت پیام‌گزاران سلامت، برای سلامت محوری دستگاه‌ها در حال تعریف بوده و دیپلم سلامت برای پیام‌گزاران در حال طراحی است.

 

علت درج کلمه «جامع» در طرح چیست؟ این طرح در ادامه چگونه نام‌گذاری خواهد شد؟

جامع بودن طرح از سه جنبه تعریف شده است:

1.    سنجش وضعیت و هدف‌گذاری در هر چهار بعد سلامت (جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی)

2.    مشارکت کلیه سازمان‌های دولتی و غیردولتی در کنار مشارکت مردم 

3.    کلیه گروه‌های سنی، مناطق حاشیه‌ای، روستاها و شهرها

از نظر سطح‌بندی نقش‌ها، طرح جامع سلامت استان قزوین به عنوان یک سند سیاست در سطح استانی محسوب می‌شود که تکالیف همه بخش‌ها را در زمینه سلامت مشخص کرده و لازم است هر پنج سال یکبار هم زمان با تدوین و استقراربرنامه‌های پنج ساله توسعه کشور و استان‌ها  بازنویسی شود، به عبارت دیگر اگر بخواهیم از تعدد اسناد و برنامه‌های در سطح استان بکاهیم، می‌توان این گونه تقسیم‌بندی کرد:

1)    استان در چارچوب قانون اساسی، چشم انداز 1404 و آمایش سرزمین یک سند توسعه استانی درازمدت تدوین می‌کند.

2)    هر پنج سال یکبار برنامه پنج ساله توسعه کشور بر حسب مقضیات سیاسی، وعده‌های انتخاباتی مجریان و هم راستا با چشم‌انداز 1404 و سایر اسناد بالادستی تدوین می‌شود، سپس برنامه توسعه پنج ساله استان با توجه به دو مورد بالا تهیه شده و دارای اجزایی خواهد بود که یکی از آنها «اهداف و تکالیف سلامتی کلیه بخش‌ها است» که معادل طرح جامع سلامت استان است سایر اجزا از قبیل اهداف و تکالیف فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و امنیتی و غیره می‌تواند باشد.

به نظر می‌رسد بهترین و عمومی‌ترین نام‌گذاری «برنامه پنج ساله ارتقای سلامت استان» است که با همکاری همه بخش‌ها در دبیرخانه سیاست‌گذاری سلامت استان تدوین و به تصویب کارگروه تخصصی سلامت و امنیت غذایی استانداری می‌رسد. تجربه طرح جامع سلامت استان در روش برنامه‌ریزی، ساماندهی، رهبری و نظارت قابل بسته‌بندی و استفاده در تدوین برش‌های استانی از برنامه‌های پنج ساله کشور است. نکته مهم آن است که « طرح جامع » دیگر یک طرح یا پروژه مقطعی نیست بلکه با همان نام‌گذاری پیشنهادی در سطر بالا یک کار جاری، مستمر و دوره‌ای برای کارگروه سلامت و امنیت غذایی استانداری محسوب می‌شود.

برگرفته از کتاب پرسمان طرح جامع سلامت(ضرورت،چگونگی و دستاوردها)

 
امتیاز دهی